دين و تسليم در برابر آن داشت و به كليهء نصوص ، در جميع عرصه‌هاى زندگى متعبد بود . يكى از علل شيوع گرايش اجتهاد در مقابل نص در جامعهء اسلامى ، سازگارى بيشتر آن با ميل طبيعى انسان است . توضيح اين‌كه : انسان طبيعتا مايل است در امور بر طبق مصلحتى كه تشخيص مىدهد ، تصرف و دست‌اندازى كند و به هيچ روى تمايلى به انجام امورى كه از درك اسرار و ژرفاى آن عاجز است ، از خود نشان نمىدهد . همين امر موجب گسترش اين گرايش ميان مسلمانان شد . برخى از بزرگان صحابه ، از قبيل عمر بن خطاب ، از هواداران سرسخت اين گرايش بودند كه در مواردى در برابر نص ، ايستادگى و با پيامبر مناقشه كردند و بر اين باور بودند كه چنانچه مصالح را درست تشخيص بدهند ، مجازند در مقابل نص ، اجتهاد كنند . به عنوان نمونه مىتوان از موضع عمر بن خطاب در قبال صلح حديبيه و احتجاجات او در برابر صلح « 1 » و تغييرات وى در اذان و حذف

--> ( 1 ) - السيرة النبوية ، ابن هشام ، بخش دوم ، ص 316 و 317 ، تحقيق مصطفى سقا و ديگران ، چاپ دار الكنوز الأدبية - بيروت ؛ تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 122 .